Czym jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna to zdolność mózgu do odbierania informacji z różnych zmysłów – takich jak dotyk, słuch, smak czy ruch – oraz ich właściwego przetwarzania i łączenia, by umożliwić adekwatną reakcję na otoczenie.

Można to porównać do układanki, w której każdy element odpowiada innemu zmysłowi – gdy wszystkie pasują do siebie, człowiek czuje się spokojny i funkcjonuje dobrze i bezpiecznie. Jednak gdy proces ten nie działa prawidłowo, mogą pojawić się trudności: nadwrażliwość na bodźce, problemy z koncentracją, trudności z wyciszeniem czy nagłe reakcje emocjonalne wynikające z przeciążenia.

Integracja czynności zmysłowych to złożony proces, w którym mózg odbiera sygnały ze wszystkich zmysłów, rozpoznaje je, porządkuje, analizuje i łączy z wcześniejszymi doświadczeniami. Dzięki temu może właściwie zareagować, najczęściej poprzez odpowiedni ruch lub działanie. Z tego powodu proces ten bywa nazywany również integracją zmysłowo – ruchową, ponieważ łączy odbieranie bodźców z odpowiedzią motoryczną.

U większości dzieci prawidłowy rozwój integracji zmysłów następuje naturalnie w trakcie codziennych, rutynowych aktywności. Poprzez zabawę, ruch i kontakt z otoczeniem maluch stopniowo odkrywa świat, odbiera różnorodne bodźce i uczy się, jak na nie odpowiednio reagować. To właśnie dzięki tym codziennym doświadczeniom rozwija się zdolność do rozumienia i przetwarzania informacji zmysłowych.

Gdy proces integrowania bodźców zmysłowych nie przebiega prawidłowo, mogą pojawić się różnorodne trudności w rozwoju psychoruchowym dziecka, a także w jego uczeniu się i zachowaniu. Problemy z odpowiednim odbieraniem i przetwarzaniem wrażeń sensorycznych wpływają nie tylko na funkcjonowanie ruchowe, ale również na rozwój emocjonalny i społeczny. W rezultacie dzieci mogą mieć trudności z angażowaniem się w aktywności typowe dla ich wieku i uczestniczeniem w codziennych sytuacjach w sposób adekwatny do ich możliwości.

Rozwój zmysłowo – ruchowy, który zaczyna się już w okresie życia płodowego i przebiega bez zakłóceń, prowadzi do ukształtowania u dziecka – pod koniec wieku przedszkolnego – fundamentów niezbędnych do dalszego, pomyślnego funkcjonowania w życiu. Umiejętności potrzebne do nawiązywania relacji z otoczeniem i podjęcia nauki szkolnej nie są wrodzone – kształtują się stopniowo w miarę dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego. Proces ten jest możliwy dzięki regularnemu napływowi bodźców, które pobudzają zmysły i mózg, a także dzięki ich wzajemnemu zintegrowaniu.

Do tych kluczowych umiejętności należą m.in.: zdolność do skupienia uwagi, planowania i organizowania działań, uczenia się oraz logicznego i abstrakcyjnego myślenia. Ważne są także rozwój poczucia własnej wartości, umiejętność panowania nad emocjami, pewność siebie, wykształcenie dominacji jednej strony ciała i półkuli mózgu, a także przyswojenie społecznie akceptowanych norm i wzorców zachowania.

Chociaż rozwój dziecka jest procesem ciągłym badacze wyróżniali cztery etapy, w których zachodzi integracja sensoryczna. Jeśli rozwój prenatalny przebiega prawidłowo, to już w chwili narodzin widoczna jest pewna współpraca pomiędzy zmysłami dotyku powierzchniowego, czucia głębokiego i równowagi – to pierwszy poziom. Obejmuje on etap noworodkowy, w którym obecne są charakterystyczne odruchy bezwarunkowe, a równocześnie stopniowo rozwijają się:

– praca mięśni przeciwko sile grawitacji, co przejawia się w utrzymywaniu postawy i ruchach gałek ocznych;

– sensoryczna więź z matką oraz przyjemne doznania wynikające z bodźców dotykowych i zmysłu równowagi;

– podstawowe umiejętności związane z jedzeniem i połykaniem, takie jak ssanie czy połykanie.

W kolejnych miesiącach życia te układy intensywnie się rozwijają – drugi poziom. Ten etap rozwoju obejmuje:

– przekształcanie się pierwotnych odruchów, takich jak asymetryczny toniczny odruch szyjny i symetryczny toniczny odruch szyjny w celowe i świadome ruchy;

– początkowy rozwój schematu ciała, czyli świadomość istnienia linii środkowej ciała;

– rozwój koordynacji ruchów pomiędzy prawą i lewą stroną ciała;

– pojawienie się pierwszych przejawów samodzielnej aktywności dziecka, zdolność do skupiania uwagi oraz planowania ruchów.

W tym okresie następuje także jeszcze ściślejsza współpraca pomiędzy układem dotykowym, proprioceptywnym (czucie głębokie) oraz zmysłem równowagi.

Kolejnym etapem jest integracja zmysłów wzroku i słuchu – poziom trzeci, w ramach której rozwijają się:

– celowe i świadome działania ruchowe;

– koordynacja pomiędzy wzrokiem a ruchem;

– umiejętność rozpoznawania i interpretacji bodźców wzrokowych;

– rozwój mowy i zdolności językowych;

– współpraca zmysłu słuchu w przetwarzaniu informacji;

– reakcje prostowania ciała, takie jak reakcja spadochronowa, wymagające współdziałania zmysłu wzroku.

Końcowy etap podstawowej integracji sensorycznej– etap czwarty– prowadzi do harmonijnej współpracy wszystkich zmysłów i rozwinięcia złożonych umiejętności niezbędnych w codziennym życiu. Ten etap przypada na końcówkę wieku przedszkolnego i obejmuje:

– umiejętność skupiania uwagi;

– zdolność do planowania i organizowania działań;

– rozwój poczucia własnej wartości;

– opanowanie emocji;

– pewność siebie w działaniu;

– zdolności poznawcze, takie jak logiczne myślenie, rozumowanie i nauka;

– ukształtowanie dominacji jednej strony ciała oraz jednej półkuli mózgu;

– przyswojenie społecznie akceptowanych form zachowania.

Ruch stanowi punkt wyjścia i kluczowy element w procesie integracji sensorycznej. Badania wykazują, że każdy człowiek reaguje na bodźce zmysłowe w sposób indywidualny. Dzięki nowoczesnej aparaturze medycznej możliwe jest zmierzenie zarówno szybkości, z jaką mózg odbiera bodźce, jak i tendencji do reagowania na nie. Aktywność mózgu, która w dużej mierze wynika z uwarunkowań genetycznych, wpływa na to, jak dana osoba reaguje na różne wrażenia zmysłowe. Próg wrażliwości na bodźce może być specyficznie niższy lub wyższy.

przygotowała mgr Katarzyna Leszczyńska -Adamczyk

na podstawie artykułu Karoliny Szczepaniak

– fizjoterapeutki, terapeutki integracji sensorycznej,

♥

W tym miesiącu obchodzone są:

– 13.02 Dzień Radia

– 14.02 Dzień Zakochanych – Walentynki

– 17.02 Dzień Kota

– 16.02 Dzień Listonosza (Międzynarodowy Dzień Listonoszy i Doręczycieli Paczek)

– 26.02 Dzień Dinozaura